Sesje tematyczne

Szczegółowa problematyka V Kongresu Rewitalizacji obejmuje następujące zagadnienia: Rewitalizacja w kurczących się miastach, Odnowa centrum, Mieszkalnictwo na obszarze rewitalizacji oraz Rewitalizacja a odnowa wsi, Rewitalizacja a rozwój gospodarczy.

Rewitalizacja w kurczących się miastach

Moderator sesji: dr Wojciech Jarczewski

Doświadczenia ostatnich lat pokazują, że szczególnym wyzwaniem dla wielu samorządów lokalnych jest postępująca systematycznie depopulacja ośrodków miejskich, która w skrajnej formie przybiera cechy procesu „kurczenia się miast”.

Choć spadek liczby ludności jest najbardziej widocznym przejawem tego zjawiska, to sam proces „kurczenia się miast” ma charakter wielowymiarowy i silnie oddziałuje na wszystkie sfery funkcjonowania i rozwoju miasta. Niejednokrotnie podejmowane próby rewitalizacyjne prowadzące do nadania nowych funkcji zdegradowanym przestrzeniom, konserwowania i ochrony zastałych struktur urbanistycznych, nie przynosiły pożądanych efektów, a pustoszejące partie miasta napędzały jedynie spiralę negatywnych zjawisk kryzysowych. Pojedyncze i nieskoordynowane impulsy rozwojowe nie są w stanie odpowiedzieć na problemy miast, których pojemność znacznie przerasta realny zasób ludnościowy. Należy zadać sobie pytanie, czy zatem podejmowanie działań rewitalizacyjnych skupionych wokół paradygmatu ochrony i renowacji istniejących struktur, stanowi trafną odpowiedź dla miast wyludniających się? Jeżeli tak, należy podjąć dyskusję nad prowadzeniem realnych i skutecznych polityk rewitalizacyjnych, precyzyjnie rozwiązujących zaistniały kryzys depopulacji. Podejmowane działania naprawcze muszą prowadzić do wzrostu jakości życia mieszkańców miasta, atrakcyjności przestrzeni, co w bezpośredni sposób przełoży się na wzrost zainteresowania osiedleniem się w przestrzeni miejskiej. Oczywiście rozwiązania dążące do przeciwdziałania zjawisku „kurczenia się miast” powinny być stosowane indywidualnie („szyte na miarę”), gdyż każda jednostka posiada swoje uwarunkowania i problemy wewnątrzlokalne.

Podjęcie dyskusji w trakcie tegorocznego Kongresu będzie doskonałą okazją do wypracowania wniosków i rekomendacji dla zaistniałego problemu.

Odnowa centrum

Moderator sesji: dr Aleksandra Jadach-Sepioło

Eksperci sesji: dr hab. Katarzyna Kajdanek prof. UWr oraz mgr Michał Leszczyński

Analizy Krajowego Instytutu Polityki Przestrzennej i Mieszkalnictwa wskazują, że większość projektów rewitalizacyjnych realizowanych w Polsce koncentruje się w dzielnicach centralnych gmin bądź nawet w ścisłych śródmieściach. Niezależnie od wielkości miasta czy gminy odnowa centrum staje się zwykle podstawowym imperatywem i przedmiotem troski władz lokalnych. Nic dziwnego – centrum to wizytówka, powód do dumy mieszkańców i szansa na dobre pierwsze wrażenie dla przyjezdnych (inwestorów i turystów). Potencjał związany z dziedzictwem materialnym i kulturowym, aktywność społeczna i kulturalna, przestrzeń publiczna w centrum mogą być bardzo silnym impulsem do rozwoju. Chociaż nie można zaprzeczyć, że w centrach miast koncentrują się często różnego typu zjawiska towarzyszące, to jednak nie trudno oprzeć się wrażeniu, że główną przesłanką rewitalizacji centrów są potrzeby związane ze wzmacnianiem materialnych elementów organizujących poczucie lokalnej tożsamości. Ten cel jest zapewne istotny, ale tylko z największym trudem wpisuje się w istniejące ramy rewitalizacji.

Zdegradowane dzielnice centralne to także miejsca, gdzie niewykorzystana renta gruntowa daje największe szanse na realizację szybkiego zysku z inwestycji. Ich odnowa może być bardzo pożądanym impulsem dla deweloperów, którzy w istniejącą tkankę wkomponują nową zabudowę. Łatwo wpaść więc w zagrożenie gentryfikacją, kiedy zbyt szybki napływ nowych mieszkańców nie sprzyja korzystnej zmianie społecznej, ale spycha dotychczasowych mieszkańców na margines. Dlatego rewitalizacja centrum to przede wszystkim sztuka kompromisu między dążeniem do wykorzystania potencjału rozwoju, poprawy estetyki przestrzeni i gentryfikacji a zrównoważonym rozwojem dzielnicy i tworzeniem trwałych powiązań z innymi dzielnicami miasta. W czasie pierwszego dnia Kongresu na sesjach poświęconych odnowie centrum przedstawimy dobre praktyki z miast w Polsce, które mają za sobą bogate doświadczenia rewitalizacyjne. Zestawimy je z refleksją o wyzwaniach, które czekają polskie śródmieścia.

Mieszkalnictwo na obszarze rewitalizacji

Moderator sesji: dr Alina Muzioł-Węcławowicz

Eksperci sesji: prof. dr hab. Marek Bryx oraz arch. Piotr Mync

Zabudowa mieszkaniowa stanowi esencję miejskości, na dobre i na złe. Podstawą programów rewitalizacji obszarów kryzysowych siłą rzeczy powinny być działania prowadzące do poprawy stanu substancji mieszkaniowej. Ma to znaczenie dla dobrostanu ludzi zamieszkujących obszary rewitalizacji i stanowi punkt wyjścia dla działań społecznych mających na celu wyrównywanie szans i aktywizację mieszkańców obszarów kryzysowych. Ale ma też znaczenie dla ładu i jakości otoczenia, co korzystnie wpływa na perspektywy rozwojowe. W Europie Zachodniej właśnie projekty mieszkaniowe, o różnej skali przestrzennej i ekonomicznej, stanowiły podstawę procesu rewitalizacji. I takie też były początki rewitalizacji w Polsce, prowadzonej w kilku pionierskich miastach po 1990 r. Przyjmując za dobrodziejstwo wzmocnienie i przyspieszenie rewitalizacji za pomocą funduszy unijnych nie doceniliśmy skutków selektywności wsparcia funduszowego, wykluczającej, szczególnie w latach 2004-2006, przedsięwzięcia mieszkaniowe. Nieznaczna dostępność środków unijnych na odnowę społecznych zasobów w obszarach rewitalizacji, w latach 2007-2013, nie zdołała poprawić sytuacji i nadać przedsięwzięciom mieszkaniowym właściwej pozycji w programach rewitalizacji.

Ta bariera rewitalizacji była dostrzegana przez specjalistów, wielokrotnie apelowano o zwiększenie roli mieszkalnictwa w procesach rewitalizacji. Samorządy terytorialne wprowadzały własne, lokalne instrumenty wsparcia celów mieszkaniowych w rewitalizacji. Mały one jednak dość ograniczone budżety i trudno uznać ich efekty za satysfakcjonujące. Od 2015 r. za sprawą ustawy o rewitalizacji pojawiła się możliwość wdrażania, pod określonymi warunkami, ustawowych instrumentów rewitalizacji, z których większość ma pośredni lub bezpośredni cel mobilizowania działań na rzecz poprawy mieszkalnictwa. Na potrzeby rewitalizacji wykorzystywano systematycznie rządowe programy popierania mieszkalnictwa i budownictwa mieszkaniowego. Nie powstały jednak żadne programy w ramach rządowej polityki mieszkaniowej i polityki społecznej specjalnie dedykowane poprawie warunków zamieszkiwania w obszarach rewitalizacji.

Czy obecnie projekty mieszkaniowe zajmują właściwą pozycję w programach rewitalizacji? Które spośród istniejących instrumentów wsparcia projektów mieszkaniowych są korzystne, elastyczne i szerzej stosowane? Jakie są perspektywy rozwiązań ustawowych przyjętych dla Specjalnej Strefy Rewitalizacji i Miejscowego Planu Rewitalizacji w dziedzinie mieszkaniowej? Jakie perspektywy dla efektywnej poprawy mieszkalnictwa w obszarach rewitalizacji daje Narodowy Program Mieszkaniowy? Czy wykorzystujemy potencjał podejścia partycypacyjnego by mobilizować mieszkańców i inwestorów do podejmowania projektów mieszkaniowych? Na te i inne pytania będziemy wspólnie poszukiwać odpowiedzi w trakcie tegorocznego Kongresu.

Rewitalizacja a odnowa wsi

Moderator sesji: dr Magdalena Dej

Eksperci sesji: dr hab. Marcin Wójcik

Ostatnie dwudziestolecie w Polsce to czas, w którym obok wielu zmian cywilizacyjnych i gospodarczych, dokonała się również poważna przemiana oblicza wielu wsi, głównie pod względem wyposażenia w infrastrukturę techniczną, renowacji obiektów zabytkowych, zagospodarowania części centralnych miejscowości, budowy czy modernizacji obiektów użyteczności publicznej oraz tym podobnych procesów. Na terenach wiejskich, na mocy regionalnych programów odnowy wsi, programów lokalnych, a także w oparciu o środki europejskie pochodzące z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich działania te realizowano pod hasłem odnowy, a ich charakter bardzo często niczym nie różnił się od działań rewitalizacyjnych realizowanych w miastach, mimo nieco innej definicji tego procesu.

W 2015 r. rewitalizacja na mocy ustawy została niejako wprowadzona na tereny wiejskie i doszło wówczas do sytuacji, że na terenach tych, obok działań z zakresu odnowy, pojawiły się projekty rewitalizacyjne, przy czym  ich zakres w praktyce niczym się nie różni. Z całą mocą ujawniły się wówczas trzy paradoksy, z którymi obecnie mamy do czynienia: po pierwsze jest to paradoks stosowania terminu rewitalizacji w swej istocie właściwego dla polityki miejskiej, w odniesieniu do obszarów wiejskich, po drugie – paradoks niemalże identycznych założeń i metodologii prowadzenia obu procesów i wreszcie po trzecie – problem praktyczny realizacji takich samych przedsięwzięć w ramach rewitalizacji i odnowy. W konsekwencji sprowadza się to do sytuacji, że te same procesy na terenach wiejskich nazywane są raz odnową a raz rewitalizacją, a przyjęcie określonego nazewnictwa warunkowane jest przede wszystkim źródłem finansowania.

Obecnie większość gmin w Polsce, w tym większość gmin na terenach wiejskich, ma na swoim koncie jakieś działania rewitalizacyjne bądź z zakresu odnowy, które przynajmniej w swej nazwie do tych procesów nawiązują. Taka powszechność i unifikacja działań z jednej strony, a z drugiej brak wyraźnego rozróżnienia pomiędzy procesami rewitalizacji i odnowy skłania do postawienia szeregu pytań, które chcemy postawić w trakcie V Kongresu Rewitalizacji, a w szczególności: Czy uprawnione jest zamienne stosowanie pojęć rewitalizacja i odnowa wsi? Czy modernizacja i unifikacja jaka dokonuje się na wsi wskutek funduszy na rewitalizację jest zgodna z ideą odnowy wsi? W jakim stopniu potrzeby rewitalizacyjne/z zakresu odnowy na terenach wiejskich kształtowane są przez dostępność funduszy na ten cel? Jaka jest przyszłość rewitalizacji i odnowy wsi w Polsce?

Rewitalizacja a rozwój gospodarczy – sesja pod patronatem Prezydenta Miasta Lublin

Moderator sesji: prof. zw. dr hab. Hanna Godlewska-Majkowska

Miasta: Lublin, Leszno, Dąbrowa Górnicza

Pod patronatem Prezydenta Miasta Lublin odbędzie się dodatkowa sesja pt. Rewitalizacja a rozwój gospodarczy, na której przedstawione zostaną wybrane przykłady miast – Lublin, Leszno, Dąbrowa Górnicza, zakwalifikowane do konkursu na opracowanie modelowych rozwiązań rewitalizacyjnych.

 

Zapraszamy do udziału w poszczególnych sesjach.

Szczegółowy regulamin uczestnictwa w ramach prowadzonych sesji tematycznych znajduje się w zakładce: REGULAMIN – Regulamin V Kongresu Rewitalizacji.